AYDINLATMA ÖLÇÜMÜ İLE ALAKALI YASAL MEVZUAT VAR MIDIR?

Enerji ve Tabii kaynaklar Bakanlığı tarafından 27 Temmuz 2013 tarihinde ve 6446 maddesinde yayınlanan Genel Aydınlatma Yönetmeliği 6. maddesine dayanarak hazırlanmıştır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından 17 Temmuz 2013 tarihinde 28710 tarihli İŞYERİ BİNA VE EKLENTİLERİNDE ALINACAK SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK’i yayınladı. EK-1 de yer alan AYDINLATMA ile ilgili yasal olduğunu içerir.

TS EN 12464-1: 2013’te İşyerlerinin aydınlatılması standardı esas alınır. TS EN 12464 -1.2011: 2012 Işık Aydınlatma Çalışma Yerlerinin Aydınlatılması (Kapalı çalışma alanları) ‘dır.

Çalışan işyerinde aydınlatma “İşyerinde Aydınlatma Seviyelerinin Ölçümü – Kanada İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, COHSR-928-1-IPG039 Metodu

İŞYERLERİNDE AYDINLATMA NEDEN YAPILMAKTADIR?

Sağlıklı ve güvenli çalışma düzeni ve ortamı sağlanmasında, görsel işlerin rahat ve zorlanmadan çalışılmasında ve uygun bir görüş ortamı oluşturulmasında gereklidir.

DOĞRU AYDINLATMA BANA YA DA İŞYERİME NE KAZANDIRIR?

• Sağlıklı ve güvenli çalışma ortamı sağlar.
• Çalışanın kendini güvenli hissetmesi, motivasyonun yüksek olmasına ve yorgunluk oluşmamasına ve psikolojik ve biyolojik nedenleri bulunmaktadır.
• İş verimini yükseltir.
• Yapılan işlerde tüm inceliklerin görünmesini sağlar. Detaylar daha rahat görünebilir.
• İşyerlerin de oluşan kaza ve hata paylarını düşürür ve azaltılmasına yardımcı olur.
• İş kazalarının önlenmesinde büyük bir etkisi bulunmaktadır.

AYDINLATMADA TEMEL ESASLAR NEDİR?

Sağlıklı ve huzurlu bir şekilde mümkün olduğunca maksimum seviyede gün ışığından faydalanmaktır.

Gün ışığının yetersiz olduğu durumlarda aydınlatma sistemlerine uygun bir yapay aydınlatma sistemi oluşturulmaktadır. Mümkün oldukça yapay aydınlatma sistemlerini maksimum verimlilikte ve düzenli şekilde çalışmasına kullanılabilir olmasına neden olmaktadır.

İşyerlerinin veya mimari inşa şekli nedeniyle gün ışığından verimli faydalanılmadığı durumlarda yada gece mesailerinde, yapay aydınlatma sistemleri uygun ve sağılıklı bir aydınlama sağlar.

Aydınlatma sistemleri çalışma ortamlarında ve geçiş güzergahlarındaki aydınlatma sistemleri ofis, depolar, üretim hanelerde vb. çalışanların iş kazası risklerini oluşmasını engellemesine en uygun verimliliği alacak şekilde oluşturulur.

Aydınlatma sistemlerinin düzensiz ve bulunmaması durumlarda çalışanlar için motivasyon düşüklüğüne iş kazalarının oluşması riskinin artacağına neden olmaktadır. Aydınlatma sistemleri böyle durumlarda yeterli seviyeyi sağlayacak aydınlatma sistemi kurulur.

AYDINLATMA SİSTEMLERİ İLE İLGİLİ TANIMLAMLAR!!!

• Aydınlatma Şiddeti (Illuminance):

Bir alana veya yüzeye gelen ışık miktarına aydınlatma şiddeti denmektedir.  Aydınlatma şiddeti lx şeklinde gösterilir ve birimi lükstür.

Gün ışında açık havalarda aydınlatma şidetti 2.000-100.000 lx değerleri arasında olmalı geceleri 50-500 lx değerleri arasında olmalıdır.

• Lüminesans:

Bir yüzey tarafından emilen veya yansıyan ışık miktarına Lüminesans denir. Lümeninsans birimi Kandela (cd)/m2′ dir.

Mobilya, duvarlar diğer kullanmış olduğunuz eşyalarda yüzeylerin yansıtma ve absorbe etmesinde görünen ışık etkili olmaktadır.

• Yansıtma oranı:

Aynı olmayan nesneler gelen ışığı farklı şiddetlerde ve büyüklüklerde emme ve absorbe etme özelliğine sahiptir. Örneğin siyah bir renk beyaz bir renge göre daha fazla ışığı absorbe etme özelliğine sahiptir. Koyu renkler açık renklere göre daha az ışık yansıtırlar. Gelen ışığın oranı yansıtma oranı yansıyan ışığın gelen ışıkla orantısıdır.

Lüminesans değerleri ve aydınlatma şiddetleri ile yansıtma oranlarının sonuçları bulunablir.

• Doğrudan ve Dolaylı Aydınlatma:

Yüksek lüminesan değerleri göz bozulmalarına ve sağlık problemlerine neden olur. Bir alanın düz bir sistem üzerinden gelen ışık ışınları ile sağlıklı bir şekilde aydınlatılmasıdır.

Çalışma ortamların da özellikle kalite kontrol işleri gibi doğrudan aydınlatma kullanılmaktadır.

Duvarlar ve tavanlardan yansıyan bu yüzeylerin oluşturduğu alanlardan geri gelen %90 yayan ışık aydınlatmadır. İş yerlerinde ve ofisler de ışık verimliliği açısından duvarların ve tavanın açık renklerde olması daha uygun bulunmaktadır.

• Göz Kamaşması:

Göz açılıp kapanması dolaysız veya dolaylı gelen ışık sebep olabilir. İstemsiz göz kamaşması ışık kaynağını direk maruz kalma durumunda oluşur. Çalışmış olduğunuz görsel çalışma yüksek riskli seviyede olumsuz olmasına sebep olur.

• Işığın Renk Sıcaklığı:

Işık kaynaklarından dağılmış olan görünür ışıklara ışık ısısı veya sıcaklığı denmektedir.

Işığın renk ısı farkı 3 şekilde olmaktadır. Bunlar sıcak, orta ve soğuktur.

İnsanların mutlu ve daha güvenli hissetmesini sıcak ışıklar oluşturmaktadır. Kırmızı ışık bileşenlerinden sıcak ışık oluşmaktadır.

Kırmızı ışık bileşenlerinin az olması orta ışık oluşmaktadır. Çok soğuk ve beyaz şeklinde gözükmektedir.

1000 lx den az olan ve çok az kırmızı ışık bileşeni içeren ışıklara soğuk ışıktır rahatsız edicidir.

• Renk Yansıtma:

Canlı ve cansız nesnelerin ne kadar doğal ve doğru bir şekilde görünmesini sağlayan bir ışığın renk yansıtma indeksi dir. Renk yayma indeksleri maksimum değerleri en fazla 100′ dür renk yansıtma kalitesi düştükçe düşmektedir.

• Gün ışığı:

100.000 lüks olan aydınlatma şiddetleri güneşli ve açık havalarda olmaktadır. 10.000 lüks olan aydınlatma şiddetleri ise kapalı havalarda gölgenin çok olduğu yerlerde olmaktadır

Yapay aydınlatma sistemlerine göre güneşe ışığı yani gün ışığı daha iyi renk yansıtma özelliğine sahiptir. Çalışanları daha motive ve huzurlu eden ışık gün ışığı seviyesidir. Göz seyirmeleri ve bozulmalarına karşı gün ışığı yapay ışığa göre daha sağlıklıdır. İnsan vücudunu yapay ışığa göre daha zinde tutan gün ışığıdır.

İŞYERLERİNDE AYDINLATMANIN UYGUN BİR ŞEKİLDE SAĞLANIP SAĞLANMADIĞININ BELİRLENMESİ İÇİN NE YAPILIR?

• Aydınlatma şiddetti büyüklüğü çalışma yüzeylerindeki ve ortamlarındaki aydınlatma şiddeti,
• Aydınlatma şiddetinin dağılımı çalışma alanındaki parlak yüzeylerdeki dağılımı,
• İş sahası ortamlarında çalışan kişi, iş ekipmanlarının ve çalışan nesnelerin büyüklüğü
• Çalışma sahası ve iş yeri alanında olan nesnelerden ışığın nereye kadar yansıdığı,
• İş yerlerindeki objeler ve çevresindeki arka plan arasındaki kalan kontrast yüzdesi
• Çalışma yerinde objelerin ve kullanılan malzemelerin ne kadar sürede anlaşıldığı,
• Çalışanların kişilerin yaşlarının belirlenmesi,

ÇALIŞAN KİŞİNİN YAŞININ AYDINLATMA İLE İLGİLİ NEDENLERİ?

Aydınlatma sistemlerdeki şiddetin 20-25 yaş arasındaki çalışanın ihtiyaç duyduğu aydınlatma şiddeti çarpanını 1 olduğunu var sayalım;

Aydınlatma sistemlerdeki şiddetin 40-50 arası yaş için çarpanın değeri 1,2

Aydınlatma sistemlerdeki şiddetin 51-65 yaş için çarpanın değeri 1,6

Aydınlatma sistemlerdeki şiddetin 65 yaş üzeri için çarpanın değeri 2,7 kabul edilir.

Yapılan işe göre standartta verilen aydınlatma sistemlerdeki şiddetin 200 lüks ( lx ) ise bu değer 40-50 yaş aralarında çalışanları hesaba kattığımızda bu hesap Aydınlatma sistemlerdeki şiddetin 240 lüks olması gerekmektedir.

AYDINLATMA ÇEŞİTLERİ NELERDİR?

Doğal aydınlatma:

En uygun aydınlatma şeklidir. Ekonomik olmasının yanında, canlılar üzerindeki biyolojik ve psikolojik etkileri vardır. İşyerinin yeterince güneşle aydınlatılması yeterli değildir. Tüm işyerleri uygun bir aydınlatma sistemine sahip olmalıdır. Bir işyerinin yeterli düzeyde gün ışığı alıp almadığının hesaplanmasında “pencere yüzeyi toplamı/zemin yüzeyi” oranından yararlanılır.

Doğal aydınlatma tercih edildiği zaman, ışığın yönü ve yoğunluğu dikkate alınarak iş istasyonları, makine ve tezgâhların yeri iyi belirlenmelidir. Gün ışığının çalışma yüzeylerinde parlamalar yapmaması, iş görenlerin gözlerine doğrudan ve yoğun ışık gelmemesi ve aydınlatma gereksinimine göre makine ve işlemlerin yerinin iyi seçilmiş olmasına dikkat edilmelidir.

Endüstride gün ışığı kullanılırken temel yaklaşım; bu ışığın tüm işlem alanlarına, olabildiği ölçülerde eşit bir şekilde dağılımını sağlamaktır.

Yapay aydınlatma:

Gün ışığından yeterli derecede yararlanamayan yerler ve zamanlarda kullanılır. Yapay aydınlatma için ışık kaynakları fabrikanın her yerine iyi dağıtılırken özel aydınlatma gerektiren yerlerde de bu gereksinime cevap verecek ek özel ışık kaynakları kullanılır. Bu durumda ekonomik faktörler büyük önem taşımaktadır.

Yapay ışık kaynağına lamba denir. Belirli bir aydınlatma sistemi vardır. Lamba veya lambalarla, ışığı dağıtan ve yayan bölümler, lambaların yerleşimi ve korunması; lambaların enerji kaynağına bağlanması dahil tüm sistemi tanımlamaktadır. Çalışma lambaları seçilirken lambanın aydınlatma kalitesi, parlaması, renk özelliği önemlidir.

YETERSİZ AYDINLATMANIN ZARARLARI NELERDİR?

• Görme bulanıklığı
• Gözlerde yorgunluk
• Kaşıntı, kızarıklık, yanma ve diğer tahriş belirtileri
• Göz yaşarması, göz kuruması
• Gözlerin uyum yeteneğinin azalması
• Baş ağrısı

AYDINLATMA ÖLÇÜMÜ NASIL YAPILMAKTADIR?

Aydınlatma ölçümü bir ana malzeme ve ona ek bir ( göz ) malzemeden meydana gelen cihazla ölçülür.

Işık ölçme, ışık ölçer (lüksmetre) ile yapılmaktadır. Lüksmetre, ışık enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren bir foto elektrik pil ile,lüksel olarak kalibre edilmiş çok duyarlı bir mili amper metre den oluşmaktadır. Lüksmetrenin filtre sistemi, spektral duyarlılığı insan gözünün spektral duyarlılığının aynı olacak şekilde yapılmıştır.

Lüksmetre ile çalışmak çok kolaydır: Aydınlatma şiddetini ölçmek istediğimiz yüzeye doğru lüksmetrenin detektörünü çevirmek, bazı cihazlar için uygun aralığı seçmek) ve göstergeden lüks değerini okumak yeterlidir.

Aydınlık 50’ den az ise düşük 1000’ den fazlaysa yüksek kabul edilir. İdeal aydınlık seviyesi 50 – 500 arasıdır.

Cihazın göz kısmını işçiye 40 cm yakınlaştırarak oynatmadan sabit ölçüm yapılır.

ÇALIŞMA MAHALLERİ VE GEÇİŞ YOLLARINDAKİ AYDINLATMA SİSTEMLERİNİ UYGUN ŞEKİLDE YERLEŞTİR!!!!!

DOĞAL AYDINLATMAN YETERLİ DEĞİLSE SUNİ AYDINLATMA YAPTIR!!!

AYDINLATMA PRENSİPLERİ NEDİR??

1. İyi aydınlatma için, ışığın rengi, yayılması, yönü ve miktarı vb. faktörler göz önünde bulundurulmalıdır.
2. Aydınlatılan yüzeyin yapısı önemlidir. Koyu gri, kirli bir yüzey, üzerine düşen ışığın ancak yüzde 10-12′sini yansıtırken, açık renkli temiz bir yüzey yüzde 90′dan fazlasını yansıtabilir.
3. Aydınlatma kolayca görmeyi sağlayacak derecede parlak ve yayılma yönü gözü kamaştırmayacak şekilde olmalıdır.
4. Aydınlatma düzeyi kolay görmeyi sağlayacak derecede yüksek olmalıdır.
5. Işığın parlaklığı önemlidir.
6. Göz kamaşmasının önlenmesi için, ışık görüş hattının yeterince yukarısına yerleştirilir veya opak ya da yarı şeffaf bir malzeme ile kaplanır.
7. Parlatılmış veya düzgün yüzeyler yerine biraz daha mat yüzeyler tercih edilerek yansımalar önlenebilir.
8. Makina vb. yüzeyleri çok parlak yerine biraz daha açık mat veya koyu(renk) seçmek gerekir.
9. Yüzeyler arasında renk kontrastının olması tercih edilir.
10. Işık kaynaklarının tozlanması, aydınlatmanın altı ayda 50%’ye kadar azalmasına, tozlu ortamda ise daha çok azalmasına neden olur. Bu nedenle, ışık kaynakları temiz olmalıdır.

YAPAY AYDINLATMALAR NASIL OLABİLİR?

• Genel aydınlatma,
• Genel aydınlatma ile desteklenen kısmi aydınlatma,
• Lokal (kısmi) aydınlatma.

GENEL YAPAY AYDINLATMA NASIL OLABİLİR?

Çalışma düzleminin her yerinde yaklaşık aynı düzeyde (üniform) aydınlık sağlayan aydınlatma yöntemine genel aydınlatma yöntemi denilir.

Genel aydınlatma yönteminde aydınlatma aletleri, iç mekânın mimarisine uygun olarak simetrik bir düzenle tavan yüzeyine veya asma tavana yerleştirilir. Yapılan iş için gerekli aydınlık düzeyinin tamamı genel aydınlatma sisteminden karşılanır. Bu aydınlatma yönteminde çalışma düzlemi üniform aydınlandığı için, çalışma masalarının veya iş makinelerin oda içerisindeki dağılımı daha sonra istenildiği gibi düzenlenebilir.

Aydınlatma aletlerinin konumları ile mobilya veya makineleri arasında bir koordinasyon gerektirmediği için kolaydır. Genellikle atölye, büro gibi çok sayıda çalışma masası bulunan geniş iş yerlerinin aydınlatılmasında uygulanan bir aydınlatma yöntemidir.

İki lamba arasındaki uzaklık, lambanın çalışma yüzeyinden yüksekliğinin 1.5 katını aşmamalıdır Aydınlatmada tekdüzelik, lambalar arasındaki uzaklık küçüldükçe iyileşir. Bu nedenle tekdüzeliğin arandığı iş yerlerinde, çok sayıda, küçük, güçlü lamba kullanmak gerekir. Tekdüzeliğin önemli olmadığı iş yerlerinde ise, az sayıda, büyük, güçlü lamba kullanmak, bakım masraflarını azaltacağından, daha ekonomik olacaktır.

Genel aydınlatmada kullanılacak renkli ışık kaynakları, ışık rengi düşük doygunlukta olmalıdır. Çünkü doygun veya özel renkler, ortamdaki malzemelerin ve insanların renk görünümünü bozar.

GENEL AYDINLATMA İLE DESTEKLENEN KISMİ AYDINLATMA NASIL OLABİLİR?

Çalışma yerleri, özel olarak aydınlatılır. Ayrıca, iş yerinin tümünü kapsayan genel aydınlatma vardır. Bazı çalışma yerlerinde güçlü aydınlatmaya gereksinme duyulduğu işyerleri için elverişlidir.

LOKAL AYDINLATMA NASIL OLABİLİR?

Güçlü bir aydınlatmaya gereksinme duyulan çalışma yerleri için elverişlidir. Bir iş yerinin tümünü, yüksek düzeyde aydınlatmak çok fazla masraflı olacağından, yalnızca çalışma yerlerinin, kısmi olarak aydınlatılması tercih edilir.

1. Atölyelerin Aydınlatılması
2. Tezgâhların Aydınlatılması
3. Düşey Panoların Aydınlatılması
4. Büroların Aydınlatılması

ACİL ÇIKIŞ YOLLARININ AYDINLATILMASI NASIL OLUR?

İş yerlerindeki bütün acil çıkış yolları ve kapılarının; aydınlatılması gereken acil çıkış yolları ve kapılarında, elektrik kesilmesi hâlinde yeterli ayd ınlatmayı sağlayacak ayrı bir enerji kaynağına bağlı acil aydınlatma sistemi bulundurulur.

ACİL DURUM AYDINLATMASI NASIL OLUR?

• Risk oluşturmayacak türde olur ve uygun şekilde yerleştirilir.
• Aydınlatma sisteminin devre dışı kalması durumunda ayrı bir enerji kaynağına bağlı acil aydınlatma sistemi bulunur.
• Kaçış yollarında, kullanıcıların kaçışı için gerekli aydınlatmanın sağlanmış olması şarttır.
• Acil durum aydınlatması ve yönlendirmesi, normal kaçış yolu aydınlatması kesildiğinde otomatik olarak devreye girecek şekilde tesis edilmesi gerekir.
• Bütün kaçış yollarının ve kaçış merdivenlerinin aydınlatılması gerekir.
• Aydınlatma bina veya yapının genel aydınlatma sistemine bağlı aydınlatma tesisatı ile sağlanır
• Doğal aydınlatma yeterli kabul edilmez.
• Acil durum aydınlatma sistemi; normal aydınlatmanın kesilmesi hâllerinde, otomatik olarak devreye girerek yeterli aydınlatma sağlayacak şekilde düzenlenir.
• Acil durum aydınlatmasının normal aydınlatmanın kesilmesi hâlinde en az 60 dakika süreyle sağlanması şarttır.
• Acil durum çalışma süresinin kullanıcı yükü 200’den fazla olduğu takdirde en az 120 dakika olması gerekir.
• Acil durum çalışma süresi sonunda bu aydınlatma seviyesinin herhangi bir noktada 0.5 lux’ten daha düşük bir seviyeye düşmemesi gerekir. En yüksek ve en düşük aydınlatma seviyesine sahip noktalar arasındaki aydınlatma seviyesi oranı 1/40’tan fazla olamaz.

BİNA AYDINLATILMASI NASIL OLMALIDIR?

• İş yerlerindeki avlular, açık alanlar, dış yollar, geçitler ve benzeri yerler, en az 20 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.
• Kaba malzemelerin taşınması, aktarılması, depolanması ve benzeri kaba işlerin yapıldığı yerler ile iş geçit koridor yol ve merdivenler, en az 50 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.
• Kaba montaj, balyaların açılması, hububat öğütülmesi ve benzeri işlerin yapıldığı yerler ile kazan dairesi, makine dairesi, insan ve yük asansör kabinleri malzeme stok ambarları, soyunma ve yıkanma yerleri, yemekhane ve helalar, en az 100 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.
• Normal montaj, kaba işler yapılan tezgâhlar, konserve ve kutulama ve benzeri işlerin yapıldığı yerler, en az 200 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.
• Ayrıntıların, yakından seçilebilmesi gereken işlerin yapıldığı yerler, en az 300 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.
• Koyu renkli dokuma, büro ve benzeri sürekli dikkati gerektiren ince işlerin yapıldığı yerler, en az 500 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.
• Hassas işlerin sürekli olarak yapıldığı yerler en az 1000 lüks (lux) ile aydınlatılacaktır.

ÇALIŞMA YERLERİNE GÖRE AYDINLATMA NASIL OLMALIDIR?

• Genel yerler:

Okuma ve yazma gerektiren depo: 200 lüks

Koridorlar: 20 lüks

Satış veya servis tezgâhı: 200 lüks

Kantinler: 200 lüks

Spor salonları: 300 lüks

Soyunma odaları: 100 lüks

Tuvaletler: 100 lüks

Telefon santralleri: 300 lüks

• Büro ve benzer yerler:

Teknik çizim proje masası: 750 lüks

Toplantı odaları: 300 lüks

Bekleme salonu: 100 lüks

Gişeler, vezneler, finans kurumları: 200 lüks

Laboratuvarlar: 300 lüks

Bilgisayar odaları: 500 lüks

• Çimento seramik cam fabrikaları:

Fırın, ham madde mikserleri ve değirmen başı işler: 200 lüks

İnce parçaların taşlanması, cam eşya yapımı: 500 lüks

İnce işler: 1000 lüks

• Demir çelik tesisleri, haddehaneler, büyük döküm fabrikaları:

Otomatik tesisler: 50 lüks

Kalite kontrol: 500 lüks

Soğuk hadde: 200 lüks

Kalın sac işleme: 200 lüks

İnce sac işleme: 300 lüks

Kaba montaj: 200 lüks

İnce montaj: 500 lüks

• Elektroteknik:

Telefon cihazı montajı, küçük motorların montajı: 500 lüks

Elektronik montaj: 1500 lüks

• Saatçilik ve Ziynet yapımı

Süs eşyası yapımı: 1000 lüks

Optik işleri, gözlükçü, saat tamircisi: 1500 lüks

• Kereste ve Ağaç İşleri:

Testere makinesi: 200 lüks

Planya, tutkallama, montaj: 200 lüks

Hata kontrolü: 750 lüks

• Kâğıt Endüstrisi:

Basit işlemler: 200 lüks

Renkli baskıda renk kontrolü: 1500 lüks

Çelik ve bakır baskı: 2000 lüks

• Dericilik:

Tabaklama: 200 lüks

Derinin kaba işlemleri: 300 lüks

Deri boyama: 750 lüks

Boya kontrolü: 1000 lüks

• Tekstil Endüstrisi:

Dokuma trikotaj: 500 lüks

Dikiş ve basma: 750 lüks

Nakış: 1500 lüks

• Gıda Endüstrisi:

Bira yapımı, konserve çikolata fabrikalarında yıkama, soyma pişirme: 200 lüks

Sebze ve meyve ayıklama: 300 lüks

Laboratuvar: 1000 lüks

• Toptan ve Perakende ticaret:

Satış tezgâhları: 300 lüks

Kasa, para tahsilatı: 500 lüks

• Zanaat :

Anahtarcılık, tesisatçılık, oto tamirhaneleri: 300 lüks

• Hizmet Sektörü:

Otel mutfağı: 500 lüks

Otel lokantası: 200 lüks

Büfe: 300 lüks

Kuaför, berber: 500 lüks

Makyaj, pedikür-manikür: 750 lüks

• Dış Mekanlar:

Benzin istasyonu: 100 lüks

İnşaatlar: 20 lüks

• Kimya Plastik ve Kauçuk Endüstrisi

Uzaktan kumandalı tesisler: 50 lüks

AYDINLATMA ÖLÇÜMÜ İÇİN NVA KALİTE’den DESTEK ALABİLİRSİNİZ.

www.nvakalite.com adresini inceleyebilir, 0212 8555898 telefon  numarasından iletişime geçebilirsiniz.

İŞYERİ BİNA VE EKLENTİLERİNDE ALINACAK SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK

22 – İşyerlerinin gün ışığıyla yeter derecede aydınlatılmış olması esastır. İşin konusu veya işyerinin inşa tarzı nedeniyle gün ışığından yeterince yararlanılamayan hallerde yahut gece çalışmalarında, suni ışıkla uygun ve yeterli aydınlatma sağlanır. İşyerlerinin aydınlatmasında TS EN 12464-1: 2013;  TS EN 12464-1.2011: 2012;  standartları esas alınır.

23 – Çalışma mahalleri ve geçiş yollarındaki aydınlatma sistemleri, çalışanlar için kaza riski oluşturmayacak türde olur ve uygun şekilde yerleştirilir.

24 – Aydınlatma sisteminin devre dışı kalmasının çalışanlar için risk oluşturabileceği yerlerde yeterli aydınlatmayı sağlayacak ayrı bir enerji kaynağına bağlı acil aydınlatma sistemi bulunur.

YAPI İŞLERİNDE SAĞLIK VE GÜVENLİK YÖNETMELİĞİ

EK – IV  Yapı Alanları İçin Asgari Sağlık Ve Güvenlik Şartları

Çalışma yerlerinin, barakaların ve yolların aydınlatılması

Madde 40’a göre;

1. Yapı işlerinin gündüz yapılması esastır, çalışma yerleri, barakalar ve yollar mümkün olduğu ölçüde doğal olarak aydınlatılır. Gece çalışılmasının gerekli veya zorunlu olduğu çalışmalarda veya gün ışığının yetersiz olduğu durumlarda uygun ve yeterli suni aydınlatma sağlanır, gerekli hallerde darbeye karşı korumalı taşınabilir aydınlatma araçları kullanılır. Suni ışığın rengi, sinyallerin ve işaretlerin algılanmasını engellemeyecek şekilde seçilir.
2. Çalışma yerleri, barakalar ve geçiş yollarındaki aydınlatma sistemleri, çalışanlar için kaza riski oluşturmayac ak özellikte olur ve uygun şekilde yerleştirilir.
3. Çalışma Yerleri, barakalar ve geçiş yollarındaki aydınlatma sistemleri sistemindeki herhangi bir arızanın çalışanlar için risk yönetiminde olması gereken yerlerde acil ve yeterli ortamdamayı ayarlamak için uzaktan aydınlatma sistemi bulundurulur.

Aydınlatma Ölçümü Nedir ve Nasıl Yapılır? yazısı ilk önce Fider Grup üzerinde ortaya çıktı.

Elektrik enerjisi ile çalışan cihazların ve makinlerin, metal kısımlarından topraklama kablosu bağlantısı yapılarak, toprakla ile irtibatlandırılması için uygulanan sisteme topraklama denir.

Toprak direnci: Elektrik akımının toprağa geçtiği andaki oluşan tepkiye denir. Topraklama direnci ölçümü ise; kalibrasyonu düzenli olarak yapılan torpaklama ölçüm test cihazları kullanılarak yapılmalıdır.

Toprak Direnci Ölçümü Neden Yapılır?

1. Tesisinizde yapılmış olan topraklama sayesinde, cihazlarda oluşan statik elektrik ve kaçak akım toprağa geçecektir. Bu nedenle can ve mal kayıplarının önüne geçilecektir.
2. Yapılan Topraklama sisteminin görevini doğru olarak yapabilmesi için topraklama direncinin Elektrik Tesisleri Topraklamalar Yönetmeliğinde belirtilen değerlerde olması gerekmektedir. Topraklama direncinin düzenli olarak kontrolleri yapılması gerekmektedir.

Toprak Direnci Ölçümü Nedir ve Nasıl Yapılır?

• Topraklama Ölçümleri, yetkili elektrik mühendisleri tarafından veya kontrollerinde, deneyimli kişiler tarafından yapılıp, yine elektrik mühendisleri tarafından onaylanarak raporlandırılmalıdır.
• Ölçümlerde kullanılacak Test cihazlarının kalibrasyonları yapılmış olmalıdır.
• Yıldırımdan korunma tesisatının (paratoner) topraklama ölçümleri Test klemensinden ölçüm yapılmalıdır.
• Ölçümlerin yapılacağı yer Sanayi ise tüm topraklama tesisatı kontrol edilmelidir. Projelere bakılarak koruma iletkenlerinin kesitlerinin uygunluğu kontrol edilmelidir.
• Topraklama ölçüm periyotları, tesisin yapısına ve çalışma şekline göre değişiklik gösterir.

Fider Grup Mühendislik olarak elektrik ölçümleri konusunda Türkiye’nin heryerine hizmet vermekteyiz. Fakat ölçümün acililiyeti var  ise aşağıda belirtilen lokasyonlarda hemen ölçüm yapılarak,  yetkili mühendislerimiz tarafından onaylı raporu tarafınıza sunuluacaktır. Teklif almak için lütfen irtibata geçiniz.

Elektrik Mühendisleri Odası (EMO) tarafından verilen yetki belgeleri ile  İstanbul, (Çorlu, Çerkezköy) Tekirdağ, Kırklareli, Edirne, Kocaeli (Gebze, Çayırova, Şekerpınar, Darıca, Dilovası, Gölcük, İzmit) , Sakarya, Bolu, Düzce, Karabük, Zonguldak, Bartın il sınırları dahilinde bütün elektrik uygulama işlerinizi ve Elektriksel Ölçümlerinizi ivedilikle yapıyoruz.

Hizmet Verdiğimiz Sanayi Bölgeleri;

• ( GOSB ) Gebze Organize Sanayi Bölgesi
• ( TOSB ) TOSB Otomotiv Yan Sanayi İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
• ( GEPOSB ) Gebze pilastikciler organize sanayi bölgesi
• ( GGOSB ) Gebze Güzeller Organize Sanayi Bölgesi
• ( DOSB ) Diolvası Organize Sanayi Bölgesi
• Dilovası Makine ihtisas organize sanayi bölgesi
• Dilovası Mermerciler Organize Sanayi Bölgesi
• Kocaeli, Gebze Kömürcüler İhtisas OSB
• Kocaeli, Gebze, Dilovası Islah OSB
• Kocaeli Asım Kibar Organize Sanayi Bölgesi
• (GEBKİM) Gebze V Kimya İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
• İMES OSB – Kocaeli-Gebze VI. İMES Makina İhtisas OSB
• Tuzla-Desbaş İstanbul Endüstri ve Ticaret Serbest Bölgesi
• İAYOSB – İstanbul Anadolu Yakası Organize Sanayi Bölgesi
• Kandıra Gıda İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
• Kocaeli Arslanbey Organize Sanayi Bölgesi
• Kocaeli Alikahya Organize Sanayi Bölgesi
• Kocaeli Asım Kibar Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul Beylikdüzü Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul Birlik Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul Deri Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul Dudullu Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul İkitelli Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul, Tuzla Kimya Sanayicileri Organize Sanayi Bölgesi

TOPRAKLAMA ÖLÇÜMÜNÜN TANIMI VE NASIL YAPILIR? yazısı ilk önce Fider Grup üzerinde ortaya çıktı.

Fider Grup olarak, sanayi tesislerine başta elektriksel periyodik kontroller ve elektrik tesisat periyodik kontrolleri, paratoner ( yıldırımdan korunma tesisatı ) ölçümleri ve topraklama tesisatı montajı ile paratoner sistemlerinin aylık ve yıllık periyodik ölçüm hizmetleri sunan bir firmayız.

Sanayi tesislerinde ve benzeri (hastane, okul, yurt, spor kompleksi, otel, katlı otopark, benzin istasyonları, kimya tesisleri, metal sektörü, gıda sektörü, sağlık sektörü, fabrika ve atölyelerde, organize sanayi bölgeleri, üretim tesisleri gibi..) topraklama tesisat ölçümleri ve elektrik testleri ilgili yasa ve yönetmeliklerce de belirtildiği üzere paratoner (yıldırımdan korunma tesisatı) tesisatlarının periyodik olarak yapılmalıdır.

Enerji Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından hazırlanan 21.08.2001 tarih ve 24500 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği Ek-P‘de çeşitli topraklama tesislerinin işletme dönemi içindeki muayene, ölçme ve denetlemelere ilişkin önerilen periyotları şöyledir:

– Elektrik üretim iletim ve dağıtım tesisleri için (enerji nakil ve dağıtım hatları hariç) : 2 yıl

– Enerji nakil ve dağıtım hatları için : 5 yıl

” Sanayi tesisleri ve ticaret merkezleri için;

– Topraklamalara ilişkin dirençlerin muayene ve ölçülmesi : 1 yıl

– Topraklama tesisleri ile ilgili diğer muayene, ölçme ve kontroller : 2 yıl

– Sabit işletme elemanları için : 1 yıl

– Yer değiştirebilen işletme elemanları için : 6 ay

Paratoner tesisatı senede bir (1) kez Elektrik Mühendisleri Odası ( EMO) kayıtlı Elektrik Mühendisleri tarafından onaylanarak raporlanmalıdır.

Paratoner Ölçümleri İçin Hizmet Verdiğimiz İller ve Sanayi Bölgeleri;

İstanbul (Anadolu ve Avrupa Yakası Tüm İlçeler), Kocaeli ( Gebze, Darıca, Çayırova, Dilovası, Körfez, Derince, İzmit ), Sakarya ( Adapazarı ), Bolu, Düzce, Zonguldak, Edirne, Tekirdağ başta olmak üzere Tüm Türkiye’ye hizmet vermekteyiz.

• ( GOSB ) Gebze Organize Sanayi Bölgesi
• ( TOSB ) TOSB Otomotiv Yan Sanayi İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
• ( GEPOSB ) Gebze pilastikciler organize sanayi bölgesi
• ( GGOSB ) Gebze Güzeller Organize Sanayi Bölgesi
• ( DOSB ) Diolvası Organize Sanayi Bölgesi
• Dilovası Makine ihtisas organize sanayi bölgesi
• Dilovası Mermerciler Organize Sanayi Bölgesi
• Kocaeli, Gebze Kömürcüler İhtisas OSB
• Kocaeli, Gebze, Dilovası Islah OSB
• Kocaeli Asım Kibar Organize Sanayi Bölgesi
• (GEBKİM) Gebze V Kimya İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
• İMES OSB – Kocaeli-Gebze VI. İMES Makina İhtisas OSB
• Tuzla-Desbaş İstanbul Endüstri ve Ticaret Serbest Bölgesi
• İAYOSB – İstanbul Anadolu Yakası Organize Sanayi Bölgesi
• Kandıra Gıda İhtisas Organize Sanayi Bölgesi
• Kocaeli Arslanbey Organize Sanayi Bölgesi
• Kocaeli Alikahya Organize Sanayi Bölgesi
• Kocaeli Asım Kibar Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul Beylikdüzü Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul Birlik Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul Deri Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul Dudullu Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul İkitelli Organize Sanayi Bölgesi
• İstanbul, Tuzla Kimya Sanayicileri Organize Sanayi Bölgesi

Paratoner Tesisatı Ölçümü ve Raporlama Hizmeti; yazısı ilk önce Fider Grup üzerinde ortaya çıktı.

İç mekan aydınlatma nasıl kullanıcıyı etkilemeyi hedefliyorsa, aynısı dış mekan aydınlatması için de geçerlidir. Çoğu zaman yapının içine girilmese bile akıllarda çevre aydınlatması ve yapı dışı aydınlatma kalır. Bu nedenle dış aydınlatma alanı da oldukça gelişmiş ve birçok aydınlatma ürünü tasarımcılara sunulmuştur. Bu elemanları kullanırken de standartlar belirlenmiştir.

Dış Mekan Aydınlatma Armatürleri

Yollar, caddeler, parklar, bina dışları, bahçeler vb. birçok alan dış mekan olarak nitelendirilir.. Yani kısaca bir yapının içi haricinde her yer dış aydınlatmaya girer. Bu nedenle piyasada her çevreye uygun ve ihtiyacını karşılayacak şekilde armatürler bulunur.

Yollar ve caddeler için direk tipli armatürlerin kullanıldığını biliyoruz. Burada önemli olan nokta, eğer şartlar ve bütçe uygunsa solar tipli aydınlatma direklerinin de seçilebileceğidir. Böylece gündüz elde edilen güneş enerjisiyle gece aydınlatması da sağlanmış olur.

Parklar ve bahçeler için de yine başta direk tipi aydınlatma, takım armatürleri, gömme tipi armatürler olmak üzere ihtiyaca göre daha farklı armatürler kullanılabilir. En büyük sorun ise kısa vadede kar sağlamak amacıyla alınan biraz daha ucuz armatürlerin zamanla paslanması ve ya lambalarının kısa ömürlü olması sebebiyle hemen bozulmasıdır. Bu nedenle doğa koşullarına uygun, yüksek koruma sınıfına sahip ve kaliteli malzemeden yapılmış armatür seçimi uzun vadede kar ve konfor sağlayacaktır.

Binanın ve bina kullanıcılarının kimliğini yansıttığını düşünecek olursak bina dışları en önemli tasarım yerlerindendir. Wallwasher armatürler, yine çevresine takım armatürleri, kullanılan pencere tiplerine göre iç mekan aydınlatmanın dışarı yansıması bina dışı aydınlatmayı oluşturur. Artık büyük firmalar binalarının en gözde noktalarına dev ekranlar kurarak sıra dışı aydınlatma ile ziyaretçiler üzerindeki etkisini artırmak istemektedir. Bina dışı aydınlatma rastgele renk cümbüşü oluşturmak yerine belirli tasarım ve standartlar üzerinde ilerlemelidir. Düzensiz yapılan bir aydınlatma göz yoran bir tasarıma sebep olabilir.

Dış Mekan Aydınlatma LED Kullanımı

LED sahip olduğu teknolojiyle renkli olan her senaryoyu kolayca gerçekleştirebilir. Bu nedenle dış aydınlatmada özellikle yukarıda bahsedilen bir kimlik oluşturma tasarımında muhakkak kullanılır. Kamuya ait yollar, parklar ve bahçelerde ise kısmi olarak başlatılan çalışmalar sayesinde LED armatürlere çok kolaylıkla rastlayabiliyoruz. Eskiden sadece yeni projelerde LED kullanılırken, şimdi eski aydınlatmalar hep LED’lerle değiştiriliyor. Bu projelere özel değişim bütçeleri ayrılıyor. Bu sayede hesaplanan belirli sürelerde proje kendini amorti ediyor ve kamu alanlarının da enerji tasarrufu yapması sağlanıyor.

Hemen hemen istenilen her armatürün LED muadilini bulmak mümkündür. Tasarım için herhangi bir kaynaktan yararlanmak istediğinizde bunun yeni tarihli bir kaynak olmasına dikkat edilmesi gerekmektedir. Çünkü eski kaynaklarda tasarımlar eski tip lambalara göre yapılmaktadır. Siz onun muadilini ve ihtiyaçlarınızı karşılayacak armatürü bulana kadar çok zaman kaybedebilirsiniz. Direk yeni basım kaynaklar size en üstün teknolojiyle rehberlik edecektir.

Dış Aydınlatma ve Tasarımcı

Dış aydınlatma çeşidini belirleyen unsurlar tam olarak istenilenlerdir. Basit ve temel ihtiyaçları karşılayacak bir aydınlatma için temel armatür tipleri ve bir aydınlatma mühendisi yeterlidir. Fakat daha önce görülmemiş ve sıradan olmayan bir aydınlatma isteniyorsa kesinlikler aydınlatma tasarımcısıyla çalışılmalıdır. Çünkü mimari tasarım neyse aydınlatma tasarımı da odur. Hatta aydınlatma mühendisleri de büyük yapıların iç mekanında mimarların görüşleri doğrultusunda tasarımlarını, hesaplarını ve armatür seçimlerini yaparlar.

Yukarıdaki fotoğrafta aydınlatmadan ziyade belirli bir amaç amacıyla parkı ışıklandırmak için LED’ler kullanılmış. Dış aydınlatma aynı zamanda göz zevkini tatmin etme amacıyla da kullanılır.

Yukarıdaki fotoğrafta ise bahçe aydınlatması direk tipi aydınlatma ve yol boyunca yer gömme armatürler ile yapılmış. Bu gibi farklılar bahçelerde göze hitap ediyor ve daha konforlu bir gece ortamı sağlıyor.

Dış Mekan Aydınlatması yazısı ilk önce Fider Grup üzerinde ortaya çıktı.

Elektrik sistemlerinin öz şekilde ifade edilmesini sağlayan plandır tek hat şeması. Kurulan yapıdaki elektrik dağıtım sistemini kolayca öğrenebilir, gerekli analizleri ve müdahaleleri tek hat şeması sayesinde kolayca yapabilirsiniz. Dolayısıyla tek şemasını hazırlamak elektrik dağıtım sisteminin tasarımından sonraki olmazsa olmaz bir adımdır. Muhakkak iş teslim planında bulunur. Büyük elektrik dağıtım sistemleri olan tesislerde tek hat şemalarının büyük çıktısı alınıp, kritik anlarda, test, servis ve bakım durumlarında hızlıca bu tek hat şemasından yararlanabilmek için duvara asılır.

İngilizce’de tek hat şeması Single-Line Diagram (SLD) ve One-Line Diagram olarak geçmektedir.

Tesisatı yapacak teknik kişilerin ve yapıyı işletecek elektrik teknisyenlerinin işini kolaylaştırır. Bazen bir katın projeleri sayısız paftadan oluşur ve bunların hepsini gözden kaçırmadan uygulayabilmek imkansızdır. Tek hat şemaları sayesinde projeye gerekli hakimiyet sağlanır.

Tek Hat Şeması Nasıl Çizilir?

Enerji kaynağından son yük alıcısına kadar tüm sistemi kapsayacak şekilde çizilir. Tek hat şeması hazırlanırken elektrik sisteminin tüm bileşenleri, yedek ve acil sistemler de dahil olmak üzere şema üstünde çizilir. Devre iletkenleri, koruyucu cihazlar güç kaynağından en son yüke kadar ifade edilir. Her bir eleman için sembol kullanılır. Kullanılan her elemanın özellikleri, kablo bağlantıları gibi her veri en sade şekilde tek hat şemasında gösterilm

En basit DC devrelerini ve ya çok büyük üç fazlı sistemlerini tek hat şemasında görmemiz mümkündür. Fazların yüklenme değerlerini linyeler üzerinde görmeniz enerji dağıtımını düzgün yapmamızı sağlar. Dengeli ve düzenli dağıtılmış bir sistem, gerilim düşümlerinin belirli değerler içerisinde kalmasını sağlar.

Dikkat: İlerleyen zamanlarda tesis üzerinde elektriksel değişiklikler yapılabilir. Bunun etkisi ilk zamanlarda görülmez ama yapılan büyük değişikler ilerleyen zamanlarda olumsuz sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle dağıtım sisteminde yapılan her değişiklik sistem elemanlarıyla uyumlu şekilde ve bir uzman tarafından yapılmalıdır.

Tek Hat Şeması Nasıl Okunur?

Tek hat şemasını okuyacak veya yorumlayacak kişinin elektrik sistemlerine ve sistem işleyişine hakim olması gerekir. Çünkü tek hat şeması yapıya ait tesisatın nasıl çalıştığını anlatmaktadır. Projede tek hat şemasında kullanılan semboller belirtilir. Bu semboller hemen hemen her tek hat şemasında birbirine benzerdir. Bazen küçük projelerle büyük projelerin gereksinimi farklı olduğundan bazı elemanlar ufak farklılıklarla ifade edilebilir. Örneğin şebeke enerji panosu genel olarak tek bir simgeyken, büyük projelerde şebeke, ups ve generetör gibi farklı enerji kaynakları olduğundan her birinin farklı ifade edilmesi gerekir. Bunlara projenin lejantında verilen sembollerden kolayca hakim olabilirsiniz.

Tek hat şemasını okumak, çizmekten veya tasarlamaktan daha kolaydır. Çünkü çizerken ve tasarlarken sistemin işleyişine tasarlayan kişi karar verir. Dolayısıyla elektrik sistemini her yönüyle kafasında canlandırması gerekir. Özellikle çok büyük projelerde tek hat şemaları büyük olduğu için tek hat şemasını çizmek ve gerekli kontrolleri yapmak günler sürebilir.

Yukarıdaki tek hat şemasında birçok elemanı görebilirsiniz. Sol tarafta yukarıdan aşağıya doğru yüksek gerilim hücreleri, orta gerilim hücreleri ve alçak gerilim dağıtım panoları görülmektedir. Bu hücrelerin iç yapısı, kaynağı veya beslediği diğer elemanı görebilirsiniz. Başlangıç en yukarıdan yani ana generatörlerden ve trafolardan olmaktadır. En son beslediği kaynaklara doğru tek hat şeması ilerlemektedir. Ana kaynaklar, son olarak alçak gerilim sürücülerini, MCC’leri, alçak gerilim şalt tesisini vb. beslemektedir. Bu şemada bulunan tüm semboller muhakkak şemanın yanında belirtilir. Zaten teknik kişiler okul çağından itibaren bu sembollere aşina olduğundan, yeni bir sembolle karşılaşmadığı müddetçe sembol listesine bakma ihtiyacı bile duymaz.

Yeni Başlayanlara Öneri: Elinizde bulunan bir tek hat şemasını sembol listesine bakarak yorumladıktan sonra bir mühendis veya teknisyenle yorumlarınızı karşılaştırın. Böylece tek hat şemasını en hızlı şekilde öğrenmiş olursunuz. Çevrenizden edindiğiniz farklı projelerin tek hat şemalarını incelemek, ilerleyen süreçte tasarlayacağınız tek hat şemalarına büyük faydası olur.

Tek Hat (Kolon) Şeması Nedir ve Nasıl Çizilir? yazısı ilk önce Fider Grup üzerinde ortaya çıktı.

Bilindiği üzere, kabloları fabrikadan son kullanıcıya taşımanın en yaygın ve güvenli yolu, makara kullanımıdır. Makaraların kullanımı, nakliye ve depolama şartları ne kadar doğru olursa, kablolar kurulum aşamasında, fabrikadan çıktığı hallerine o kadar yakın ve problemsiz olurlar. Bu yazımız, makaraların nakliyesi, depolanması ve kullanılması sırasında meydana gelebilecek kaza ve kayıpları en aza indirmek için, alınması gereken önlemler ve kabloların daha verimli ve uzun ömürlü kullanılmaları için, yapılması gereken uygulamaları içeren tavsiyelerden oluşmaktadır.

1. MAKARALARIN KULLANILMASI

1.1. Makara Pozisyonu

Makaralar sadece dik durumda tutulmalı, yanakları üzerinde bırakılmamalıdır.

1.2. Yükleme

Makaralar, sadece ortalarındaki delik veya demir çubuktan tutularak ya da orta delikten geçirilen bir zincir yardımı ile kaldırılmalıdır. Zincir kullanırken, zincir ile makaranın yanakları arasında boşluk bırakmaya dikkat edilmelidir. Çapı 1,2m’den büyük makaralar söz konusuolduğunda, birden fazla makara aynı anda kaldırılmamalıdır.

1.3. Boşaltma

Makaraları araçtan (kamyon, gemi, vagon vb.) indirirken, doğru makineler (forklift, vinç vb.) kullanılmalıdır. Makaralar kesinlikle atılmamalı ve yüksekten bırakılmamalıdır.

1.4. Forklift Kullanımı

Forklift kullanılacaksa, makara, yanaklarından kaldırılmalı; forkliftin çatalları, makaranın iki yanağına da temas etmelidir. Makara, kesinlikle yanaklar arasındaki çakım tahtaları üzerinde kaldırılmamalıdır.

1.5. Yuvarlama

Makaralar, sadece kısa mesafeler için yuvarlanmalı; yuvarlanacak yüzey, düzgün ve pürüzsüz olmalıdır. Makara, yanaklarında bulunan ok yönünün tersi yönde yuvarlanmalıdır. Eğer makara üzerinde ok işareti yoksa, kablonun makara üzerinde gevşemesine izin vermemek için makara, kablo sarım yönünde yuvarlanmalıdır.

1.6. Kablo Sağma

Kabloyu makaradan açarken;

1. Kablo alt ucu serbest bırakılmalıdır.
2. Kablo gerdirilmeden, taahhüt edilen maksimum çekme kuvvetini aşmadan ve sadece makara döndürülerek açılmalıdır.
3. Kablonun minimum bükme yarıçapı, kablo çapının 15 katına eşit veya daha büyük olmalıdır.

2. NAKLİYE KOŞULLARI

2.1. Makara Pozisyonu

Makaralar sadece dik durumda tutulmalı; yanakları üzerinde taşınmamalıdır. Yetkili olmayan kişilerin herhangi bir mekanik kaldırma ya da taşıma cihazını kullanmasına izin verilmemelidir.

2.2. Makaraların Sabitlenmesi

Makaraları sabitlemek için, takozlar kullanılmalıdır. Takozlar, makara yanakları arasına değil, yanakların altına yerleştirilmelidir. Takoz yerine, kesinlikle taş kullanılmamalıdır. Özel dikkat gösterilmesi gereken yüklerin taşınmasına izin verilmeden önce, tüm önlemlerin uygun şekilde alındığından emin olunuz.

2.3. Çivi Kullanılması

Makaraların sabitlenmesi amacıyla çivi kullanıldığında, çivi boyunun, makara yanak kalınlığından küçük olmasına dikkat edilmelidir.

2.4. Büyük Makaralar

Çapı 1,6m’den büyük olan makaraların sabitlenmesi için, mutlaka takoz kullanılmalı ve takozların üzerindeki makara, aracın tabanına değmemelidir. Kaldırma ve taşıma araçlarında izin verilen kapasitenin üzerinde ağırlıktaki yükler kesinlikle taşınmamalıdır.

2.5. Makaraların Bağlanması

Makaraların bağlanması halatlarla yapılmalı; halatlar, makaranın orta deliğinden geçirilerek bağlanmalıdır. Kesinlikle makaranın yanakları üzerinden bağlama yapılmamalıdır.

2.6. Birden Fazla Makaranın Yüklenmesi

Birden fazla makaranın yükleneceği durumlarda (bir veya iki katlı yüklemelerde), makaraların yanak yanağa temas etmesine dikkat edilmelidir. Bir makaranın yanaklarının, diğer makaraların çakım tahtaları üzerine gelmemesine dikkat edilmelidir.

3. DEPOLAMA ŞARTLARI

3.1.

Isı kaynaklarının yakınında depolanmamalıdır.

3.2.

Yüksek titreşim ve sarsıntının olabileceği yerlerde (gemi motor odası vb.) depolanmamalıdır.

3.3.

Düzensiz ve pürüzlü yerlerde depolanmamalıdır.

3.4.

Yumuşak yüzeyli yerlerde depolama yapılmamalıdır.

3.5.

Suya maruz kalabilecek mekanlarda depolama yapılmamalıdır. Tüm kablo sonları, su girişini engellemek amacıyla, her zaman kapalı tutulmalıdır. Makaraları paletler ya da değişik destekler ile yerden yüksekte depolamak tercih edilebilir. Nemli yerlerde, makaralar arasında 8cm bırakmak, hava dolaşımına imkân vermesi nedeniyle tavsiye edilir

3.6. Uzun süreli depolamalarda, (6 ay ve fazlası) makaralar, güneş, yağmur gibi etkenlerden korunacak şekilde depolanmalıdır.

Kablo Makaraları Nasıl Kullanılır yazısı ilk önce Fider Grup üzerinde ortaya çıktı.

Yangın esnasında kablo sıcaklığı, standartlarda belirtilen güvenli çalışma aralığının dışına çıkmaktadır. Özel malzemeler kullanılmadıkça, maksimum çalışma sıcaklığı XLPE izolasyon malzemesi için 90°C, PVC izolasyon malzemesi için 70°C olarak kabul edilebilir.

Yüksek sıcaklıkta gerilim düşümü, 90°C’dekinden daha fazla olacaktır. Gerilim düşümünde yükün büyüklüğü önemli bir faktördür ve en kötü durum, kablonun kısmi olarak değil, uzun bir bölümünün veya hepsinin yangına maruz kalmasıdır. Bu durumlarda, yangına maruz kalan uzunluğa bağlı olmak şartıyla, iletken kesitin 1-2 kesit arttırılmasının gerekliliği, aşağıdaki örneklerde gösterilmiştir.

Yangın esnasında gerilim düşümü hesaplamaları

Kablo yangına maruz kaldığında, iletken sıcaklığı dolayısıyla, iletken direnci artmaktadır. Direncin artması da, gerilim düşümünün daha fazla olmasına neden olmaktadır.

Yangın anında gerilim düşümü hesabının zor olması, kablonun ne kadarının yangına maruz kaldığının bilinmemesi ve iletken sıcaklığının hat boyunca kaç derece olduğunun tespitinin zor olmasından kaynaklanmaktadır. Bu yüzden, çeşitli varsayımlar yapılmalıdır.

Yangına maruz kalan uzunluğun gerilim düşümünü nasıl etkilediğini anlamak amacıyla, 2 farklı kesit için gerekli hesaplamalar aşağıda verilmiştir. Hesaplamalarda, 240 V gerilim altında 5 A ve 200 A yük taşındığı varsayılmıştır.

Gerilim duşümü (GD)

GD=KGGDK x A x L

GD: Gerilim düşümü V

KGGDK: Kesite göre gerilim düşümü katsayısı mV/A/m

A: Taşınan akım A

L: Hat uzunluğu m

0,001: mV/V dönüşümü

Örnek 1: 2XH FE 180 tipinde, 2×2,5 mm² kesitinde, 50 m boyunca 5 A yük taşındığını varsayalım.

Normal durumda gerilim düşümü (GD);

GD=13,19 mV/A/m x 0,001 x 5 A x 50 m =3,3 V

GDoran=3,3/240=%1,4

13,19 (mV/A/m) sayısı, 2XH FE 180 2×2,5 mm² için 90°C’deki gerilim düşümü katsayısıdır.

Örnek 1-1: Aynı kablonun 2 metresinin, 750°C ısıya maruz kaldığını, geri kalan kısmının 90°C’de olduğu durumda;

GD=13,19×0,001 x 5 x 48+13,19 x 0,001 x 3,0342 x 5 x 2=3,6 V

GDoran=3,6/240=%1,5

3,0342 750°C için düzeltme faktörü. (Sayfa sonunda hesaplaması verilmiştir.)

Örnek 1-2: Aynı kablonun 50 metresinin 750°C’ye maruz kaldığı durumda;

GD=13,19 x 0,001 x 3,0342 x 5 x 50=10 V

GDoran=10/240=%4,2

Örnek 2: 2XH FE 180 tipinde, 3×120 mm² kesitinde, 50 m boyunca 200 A yük taşındığını varsayalım.

Normal durumda gerilim düşümü (GD);

GD=0,34 x 0,001 x 200 x 50=3,4 V

GDoran=3,4/240=%1,4

0,34 (mV/A/m) sayısı, 2XH FE 180 3×120 mm² için 90°C’deki gerilim düşümü katsayısıdır.

Örnek 2-1: Aynı kablonun 2 metresinin 750°C ısıya maruz kaldığını, geri kalan kısmının 90°C’de olduğu durumda;

GD=0,34 x 0,001 x 200 x 48+0,34 x 0,001 x 3,0342 x 200 x 2=3,7 V

GDoran=3,7/240=%1,5

3,0342 750°C için düzeltme faktörü.

Örnek 2-2: Aynı kablonun hepsinin 50 m.sinin 750°C’ye maruz kaldığı durumda;

GD=0,34 x 0,001 x 3,0342 x 200 x 50=10,3 V

GDoran=10,3/240=%4,3

Yukarıda verilen örneklerden de anlaşılacağı gibi, yangın altında gerilim düşümü artmaktadır. Tek fazlı bir hatta 240 V gerilim seviyesinde, kısmi uzunluğun yangına maruz kaldığı durumda, gerilim düşümünün çok değişmediği görülmektedir. Aşağıdaki tabloda, normal durumdaki gerilim düşümü ve yangın esnasında hesaplanan gerilim düşümleri bulunmaktadır.

Gerilim düşümünün %4’den fazla olması istenmiyorsa, 50 m kablonun yangına maruz kaldığı durumlarda, iletken kesiti, örnek 1’de 2,5 mm² yerine 4 mm², örnek 2’de 120 mm² yerine 150 mm² seçilmelidir. Yeni kesitlerde hesaplamalar tekrar yapılırsa;

4 mm² için;

GD:8,24 x 0,001 x 3,034 x 5 x 50=6,3 V

GDoran=6,3/240=2,6%

150 mm² için;

GD:0,29 x 0,001 x 3,034 x 200 x 50=8,8 V

GDoran=8,8/240=3,7%

Gerilim düşümünün hesaplanabilmesi için, kablo uzunluğunun, taşınan akımın, yangın sıcaklığının, yanan metre uzunluğunun, 90°C’deki mV/A/m değeri Tablo 1, 90°C ile yangın sıcaklığı arasında düzeltme faktörünün bilinmesi gerekmektedir.

750°C için düzeltme faktörü hesaplaması aşağıda verilmiştir.

0,00393/°C bakır için düzeltme katsayısı:

Yangın Esnasında Gerilim Düşümü yazısı ilk önce Fider Grup üzerinde ortaya çıktı.

Faz Sırasının Önemi ve Uygulama Örnekleri

Aynı fazda birden çok kablo kullanılması gereken projelerde, doğru uygulama yönteminin seçilmemesi halinde; kablolar arasındaki empedanslar, kablolardan dengesiz akım geçişlerine sebep olabilmekte, kablolardan geçen dengesiz akımlar (dengesiz akım dağılımı), kabloların farklı ısılara çıkmasına ve aşırı ısınmalara neden olabilmektedir.

Kablolarda meydana gelen aşırı ısınmalar; kabloların iç izolasyon ve dış kılıf malzemelerini deformasyona uğratmakta ve kablo ömrünü azaltmaktadır. Bu durum aynı zamanda, işletmenin durmasına, kabloların tekrar temin edilmesine, demontaj ve montaj işçiliklerine de sebep olabilmektedir.

Aynı faza birden çok kablonun paralel olarak bağlanması gereken durumlarda; tüm kablolardan aynı akımın geçmesini sağlamak, kablolar arasındaki manyetik alan etkileşimi ve empedanslar göz önünde bulundurulduğunda, doğru faz sırası ve kabloların doğru şekilde dizilmesi ile mümkün olmaktadır.

Faz sırası ve kabloların dizilim çeşitleri Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’nde, uluslararası standartlarda ve çeşitli kaynaklarda da belirtilmektedir. Tek damarlı kablolarla beslenen sistemlerde; tek sıra düzeninde kablo dizilim ve faz sıraları aşağıda belirtildiği şekilde uygulanmalıdır.

Sonuç

Talep edilen gücün karşılanabilmesi için kablonun elektriksel ve mekaniksel özelliklerinin yanı sıra kabloların montajı ve dizilim metotları da önemli noktalardandır. Aynı faza birden çok kablonun paralel olarak bağlanması gereken durumlarda; faz sırası ve dizilim metotlarına uyulmaması halinde, aynı faza paralel bağlı kablolarda dengesiz akım dağılımları ve dolayısıyla kablolarda aşırı ısınmalar oluşabilmektedir. İstenmeyen bu durum, kabloların ömrünü olumsuz etkilerken, tesis için de tehlike oluşturmaktadır. Tüm kablolardan dengeli akım geçişlerini sağlamak; kablolar arasındaki manyetik alan etkileşimi ve empedanslar göz önünde bulundurulduğunda, doğru faz sırası ve kabloların doğru şekilde dizilmesi ile mümkün olmaktadır.

Bu nedenle; Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği’nde ve uluslararası standartlarda belirtilen faz sırası ve kabloların dizilimi konfigürasyonları uygulanmalıdır.

Faz Sırası ve Kablo Dizilimi yazısı ilk önce Fider Grup üzerinde ortaya çıktı.

Teknolojinin hızla gelişmesiyle hayatımızın pek çok alanında elektronik ürünlerin kullanımı artış göstermiş, artan tüketimin sonucu olarak elektrikli ve elektronik ürün atıklarının yönetimi doğal kaynak kullanımı ve çevresel boyutu nedeniyle zorunlu hale gelmiştir.

Peki e -atık, aeee veya elektronik atık nedir? Kullanıcısı tarafından yeniden kullanılmayacak, yararlı ömrünü tamamlamış veya arıza nedeniyle kullanılamaz hale gelen elektrikli ve elektronik eşyalar, Atık Elektrikli ve Elektronik Eşya (AEEE) olarak adlandırılır. Kısaca “Ömrünü tamamlamış elektrik ile çalışan her türlü eşya” dır.

Bu tanım; buzdolapları, klimalar, cep telefonları, bilgisayar ve bilişim araç gereçleri, aydınlatma gereçleri, matkap, tartı, saç kurutucular, süpürge, mutfak robotları vb küçük ev eşyaları gibi çok çeşitli ve geniş bir eşya grubunu kapsamaktadır.

Elektrikli ve elektronik ürünlerin atık hale geldikten sonra doğru tesislerde geri kazanım/bertaraf sürecine kazandırılmaları önemlidir. Çünkü elektrikli ve elektronik eşyalar atık hale geldikten sonra, içeriğindeki metal, plastik, cam ve geri kazanılabilen diğer kısımlarının mümkün olduğunca geri kazanılması ve bileşenlerinde bulunan zararlı maddelerin de uzaklaştırılması gerekir.

Elektronik atıklar (e-atıklar), hem ikincil kullanım şansı olan materyalleri, hem de geri dönüşebilen malzemeleri içermeleri nedeniyle atıktan öte ciddi bir hammadde kaynağı olarak değerlendirilmelidir.

Dünyada E-atık Yönetimi

Birleşmiş Milletler (BM) E-Atık Koalisyonu tarafından Ocak 2019‘da hazırlanan rapora göre, dünyada her yıl 50 milyon tona yakın elektronik atık oluşmaktadır ve 2050’de bu miktarın 120 milyon tona yükselmesi tahmin edilmektedir.

Dünyada oluşan elektronik atıkların yaklaşık olarak %1,6 lık bir kısmını aydınlatma ekipmanları (lambalar) oluşturmaktadır.

2016 yılında yayınlanan Küresel E-atık İzleme raporuna göre ise Türkiye’de oluşan e- atık miktarı 623 bin ton olarak açıklanmıştır ve Türkiye bu değer ile 177 ülke arasında 17. Sırada yer almaktadır.

Türkiye de E-atık Yönetimi

Elektrikli ve elektronik eşya yönetimine ilişkin olarak 2012 yılında “Atık Elektrikli ve Elektronik Eşyaların Kontrolü Yönetmeliği” yayınlanmıştır.

Elektrikli ve elektronik eşyaların üretiminden nihai bertarafına kadar tüm süreçlerde, çevre ve insan sağlığının korunması amacıyla hazırlanan Yönetmelik elektrikli eşya üreticilerine, dağıtım ve satış kanallarına, belediyelere, AEEE işleme tesislerine ve tüketicilere çeşitli yükümlülükler getirmektedir.

Atık yönetimi sisteminin kurulması ile ilgili en büyük sorumluluk piyasaya ürün süren üreticilere düşmektedir. Üreticiler atıkların toplanması, işlenmesi ve bertaraf edilmesi amacıyla bir sistem kurmak ve sistem maliyetlerini karşılamakla yükümlüdür. Benzer şekilde elektrikli ürün satışı yapan dağıtıcılar ise atıkların toplanabilmesi için atık toplama kutusu bulundurmak, tüketiciyi bu konuda bilgilendirmek ve toplanan atıkları kurulan sistemlere vermekle yükümlüdür.

AGİD Yetkilendirilmiş Kuruluşu ?

AGİD, Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca 10 Kasım 2015 tarihinde 5. Grup Aydınlatma Ekipmanları ve 6. Grup Küçük Ev Aletleri,  Elektrikli ve Elektronik Aletler, Oyuncaklar, Eğlence ve Spor Ekipmanları, İzleme ve Kontrol Aletleri ürünlerinin atık yönetimi ile ilgili Yetkilendirilmiş Kuruluş olarak görevlendirilmiştir. Ana hedefi, tüketicilere yönelik bilinçlendirme ve eğitim çalışmalarının gerçekleştirerek elektronik atıklar konusunda farkındalık yaratılması, verimli ve sürdürülebilir bir elektronik atık toplama sisteminin kurulması ve e-atıkların geri dönüşüm, geri kazanım ve bertaraf işlemlerini yürütülmesidir.

Tüketici olarak neler yapabiliriz?

Geri kazanılabilen tüm atık türleri gibi elektronik atıkların geri kazanımı için ilk şart kaynağında ayrı toplama yapılmasıdır. Tüketici olarak bizler elektronik atıklarımızı çöpe atmak yerine ayrı olarak saklayabilir, oluşturulan elektronik atık toplama merkezlerine atıkları bırakabilir, elektrikli ürün satış noktalarına eski ürünü teslim edebiliriz. Büyük ev eşyaları satın aldığımızda ise ürünü getiren bayi/servise ücretsiz olarak eski ürünü teslim edebiliriz. Satın alma yaparken e-atık yönetimi yapan markaların ürünlerini tercih ederek, atık sisteminin kurulmasına destek olabiliriz.

Yasal yükümlülükleri gereği ilçe Belediyeler elektronik atıkların ayrı toplanması ile ilgili hizmeti sunmakla yükümlüdür. Bu nedenle elektronik atıklarınız oluştuğunda ilk aramamız gereken yer bağlı olduğumuz ilçe belediyeleridir.

Toplanan elektrikli ve elektronik atıklara ne oluyor?

Ayrı toplama kanallarına gelen e-atıklar Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından lisanslandırılmış AEEE işleme tesislerine gönderilmektedir. Bu tesislerde atıklar öncelikle tehlikeli madde içeren parçalarından arındırılmakta ve ardından işleme prosesine sokulmaktadır. Söz konusu atıkların içeriğinde bulunan cıva, kurşun, fosfor vb zararlı maddeler bertaraf edilirken; demir, bakır, alüminyum, plastik gibi malzemelerde ekonomiye kazandırılmaktadır.

Türkiye’nin dışa bağımlılığı da dikkate alındığında sadece e-atık değil, her türlü atığın geri dönüşümü, “ÇÖP “olmaktan kurtarılabilmesi hem temiz bir dünya ve sağlıklı bir çevre açısından, hem de ekonomiye kazandırılması açısından zorunluluktur. Ülkemizde atık yönetimi konusu her geçen gün gelişmeye devam etmektedir. Yasal yaptırımların yanında, birey ve toplum bilincinin de gelişmesi ile tüketici olarak bizlerin e- atık yönetiminin yapılmasını yerel yönetimlerden ve üreticilerden talep etmemiz,  gelişen bu sistemde en önemli itici gücü oluşturacaktır.

Elektrikli ve Elektronik Atıklar Nelerdir? yazısı ilk önce Fider Grup üzerinde ortaya çıktı.

Tek zamanlı tarife günün her saati için aynı elektrik ücretlendirmesinin yapıldığı tarife çeşididir. Genellikle ev tipi kullanıcılar tek zamanlı tarife ile ölçülürler.

Çok zamanlı veya üç zamanlı tarife, elektriğin günün belirli saatlerinde farklı olarak ücretlendirilmesidir. Akşamları elektrik kullanımı peak yaptığı için en pahalı saatlerdir. Gece ise elektrik tüketimi çok az olduğu için en ucuz saatlerdir. Üç zamanlı tarife ölçümleri için saatlerin elektronik olması gerekmektedir.

Çok zamanlı tarifenin saat dilimleri aşağıdaki gibidir:

Gündüz – 06:00-17:00 saatleri arası
Puant – 17:00-22:00 saatleri arası
Gece – 22:00-06:00 saatleri arası

Hangi Tarifeyi Seçmelisiniz?

Sanayi kuruluşları gece de çalışabildiği için üç zamanlı tarifeyi tercih ederler. Ev tipi kullanıcılar eğer üç zamanlı tarifeden yararlanmak istiyorlarsa aşağıdaki kriterleri değerlendirebilirler:

• Haftanın çoğunluğunda akşam evde değilseniz, gündüzleri ve hafta sonu evdeyseniz,
• Elektrikli ev aletlerini hafta içi değil, sonu çalıştırıyorsanız,
• Elektrik sarfiyatınızı gece yapabilme esnekliğiniz varsa üç zamanlı tarifeye geçmeyi düşünebilirsiniz.

Elektrik Mühendisinin Kişisel Deneyimi

Çamaşır ve bulaşık makinesi gibi elektrikli ev aletlerimin zamanlayıcı özelliği var. Evim taşındığımda üç zamanlı tarifedeydi ve o şekilde kaldı. Bir elektrik mühendisi olarak büyük yükleri gece çalışmak üzere zamanlamak ve ay sonunda elektrik faturasında olan değişikliği gözlemlemek istedim. Çünkü üç zamanlı tarife de olan herkese tasarruf için böyle yapması fikrini veriyordum. Bir ay sonunda gördüğüm sonuç şaşırtıcıydı. Verdiğim emek ve feragate karşılık büyük bir değişiklik olmamıştı. 2 kişilik bir aile için fatura en fazla 10 TL veya daha az oynadı. Bu şartlar altında az kişilik bir ailede üç zamanlı tarifeye geçmeye hiç de gerek yok… Elbette enerji tasarrufu gelecek için önemlidir. Fakat tasarruf konfordan ödün vermeden yapılan bir çalışmadır.

Demand Tarifesi Nedir?

Ülkemizde kullanılmayan demand tarifesi de güzel bir ücretlendirme modelidir. Demand tarifesi bir hanedeki elektrik kullanımı düzenli oldukça kar sağlar. Ücretlendirme yapılırken o ayın en yüksek elektrik demand değeri belirli bir fiyat kat sayısıyla çarpılır. Yani siz gün içindeki demandınızı ne kadar düşük tutarsanız (büyük yükleri farklı saatlere yayarak çalıştırmak gibi) elektrik faturanız da o kadar düşük gelir. Bu yönüyle avantaj sağlayan demand tarifesi sayesinde şebekeye gece çok yüklenme gibi problemlerin önüne geçilir. Gün içerisinde de elektriğin düzenli olarak verimli kullanıldığı bir sistem oluşur.

Terimler Sözlüğü

Puant Nedir?: Elektrik en pahalı olduğu saat dilimleridir.

Peak Nedir?: Elektriğin en fazla kullanıldığı tepe noktasıdır.

Off-Peak Nedir?: Elektriğin en az kullanıldığı dip noktasıdır.

Demand Nedir?: Herhangi belirli sürede çekilen azami güçtür.

Sayaçlarda Tek ve Üç Zamanlı Tarife, Demand Tarifesi Nedir? yazısı ilk önce Fider Grup üzerinde ortaya çıktı.